حجت‌الاسلام والمسلمین عابدین کاظمی‌نیا، کارشناس دینی با اشاره به اهمیت بازخوانی سیره حضرت فاطمه زهرا(س) در زندگی فردی و اجتماعی، اظهار کرد: زندگی این بانوی بزرگوار تنها مجموعه‌ای از فضائل اخلاقی و معنوی نیست، بلکه الگویی برای شناخت مسئولیت، تشخیص موقعیت‌های حساس و انتخاب درست در شرایط دشوار به‌شمار می‌رود، بررسی سیره ایشان نشان می‌دهد که انسان مؤمن، در کنار برخورداری از ایمان و اعتقاد، باید نسبت به شرایط جامعه آگاه باشد و در موقعیت‌های حساس، مسئولیت خود را به‌درستی بشناسد.
وی افزود: یکی از نکات مهم در سیره حضرت زهرا(س)، پیوند میان شناخت، بصیرت و عمل است، انسان زمانی می‌تواند در مسیر حق استقامت کند که ابتدا حقیقت را بشناسد، نسبت به شرایط پیرامون خود آگاهی داشته باشد و سپس با اراده و پایداری، وظیفه‌ای را که بر عهده دارد انجام دهد، بنابراین شناخت حق بدون اقدام عملی و همچنین اقدام بدون شناخت کافی، هر دو می‌توانند انسان را از رسیدن به نتیجه مطلوب دور کنند.
این کارشناس دینی با اشاره به مفهوم تاب‌آوری در سیره حضرت زهرا(س)، اظهار کرد: یکی از نکات مهم در بررسی زندگی این بانوی بزرگوار، صبر و استقامتی است که ایشان در مسیر دفاع از حق از خود نشان دادند، زندگی حضرت با رنج‌ها و دشواری‌هایی همراه بود، اما این مشکلات مانع از آن نشد که ایشان مسئولیت خود را در برابر جامعه و حقیقتی که به آن باور داشتند، فراموش کنند.
کاظمی‌نیا ادامه داد: تاب‌آوری به این معنا نیست که انسان رنج و سختی را احساس نکند یا شرایط دشوار برای او اهمیتی نداشته باشد، بلکه تاب‌آوری یعنی فرد با وجود شناخت دشواری‌ها و هزینه‌های مسیر، به دلیل درک هدفی بزرگتر، توانایی ادامه حرکت را داشته باشد، کسی که هدف خود را به درستی شناخته است، مشکلات را می‌بیند، آن‌ها را انکار نمی‌کند، اما اجازه نمی‌دهد سختی‌ها به عاملی برای کنار گذاشتن مسئولیت تبدیل شوند.
وی تصریح کرد: در زندگی حضرت زهرا(س)، دفاع از حق و انجام وظیفه، جایگاهی فراتر از آسایش فردی داشت، این مسئله نشان می‌دهد که در منطق دینی، صبر زمانی معنا و ارزش واقعی پیدا می‌کند که در مسیر درست و برای تحقق یک هدف ارزشمند به کار گرفته شود، البته صبر به معنای پذیرش انفعال یا سکوت در برابر انحراف نیست، بلکه در بسیاری از موقعیت‌ها، صبر واقعی به معنای ایستادگی سنجیده، حفظ آرامش و ادامه دادن مسیر مسئولانه است.
این کارشناس دینی با تأکید بر اینکه صبر در شرایط امروز نیز بسیار کاربرد دارد، گفت: افراد و جوامع در مسیر تحقق اهداف خود با موانع، فشارها و دشواری‌های متعددی مواجه می‌شوند، اگر تنها به هزینه‌های پیش‌رو توجه کنند، ممکن است انگیزه خود را از دست بدهند، اما اگر هدف و مسئولیت خود را بشناسند، می‌توانند با ارزیابی واقع‌بینانه شرایط، راه ادامه مسیر را پیدا کنند، سیره حضرت زهرا(س) از این جهت می‌تواند الگویی برای تقویت روحیه مسئولیت‌پذیری و تاب‌آوری در جامعه باشد.
شناخت هدف بزرگتر عامل پایداری در شرایط دشوار است
کاظمی‌نیا با بیان اینکه انسان در مسیر انجام وظیفه همیشه به نتیجه دلخواه و فوری دست پیدا نمی‌کند، اظهار کرد: گاهی فرد به تکلیف خود عمل می‌کند، اما آثار اقدام او در کوتاه مدت آشکار نمی‌شود، در چنین شرایطی، اگر ملاک عمل فقط مشاهده نتیجه فوری باشد، ممکن است فرد از ادامه مسیر منصرف شود، در حالیکه باید میان انجام وظیفه و دستیابی فوری به نتیجه تفاوت قائل شد.
وی افزود: در نگاه دینی، انسان مسئول است که حق را بشناسد، وظیفه خود را تشخیص دهد و در حد توان برای تحقق آن اقدام کند، نتیجه نهایی همیشه در اختیار انسان نیست، اما انتخاب مسیر و چگونگی عمل تا حد زیادی به اراده، شناخت و مسئولیت‌پذیری او وابسته است. به همین دلیل، نباید صرف دشواری یک مسیر یا تأخیر در مشاهده نتایج، موجب کنار گذاشتن مسئولیت شود.
این کارشناس دینی با اشاره به نمونه‌هایی از تاریخ اسلام بیان کرد: ماجرای جنگ خندق یکی از صحنه‌هایی است که می‌توان از آن، ضرورت شناخت شرایط و ایستادگی در موقعیت دشوار را دریافت، مسلمانان در آن مقطع با جبهه‌ای گسترده از دشمن مواجه بودند و شرایط، فشار و نگرانی قابل توجهی بر جامعه تحمیل می‌کرد، در چنین موقعیت‌هایی، درک درست از صحنه و شناخت مسئولیت‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.
وی ادامه داد: در مواجهه با مشکلات، نباید تصور کنیم که تنها طرف مقابل در حال فعالیت است و ما صرفاً باید واکنش نشان دهیم، جریان حق نیز باید با شناخت ظرفیت‌ها، بررسی شرایط و انتخاب روش مناسب وارد میدان شود، اگر افراد تنها به قدرت و فعالیت طرف مقابل نگاه کنند، ممکن است دچار انفعال شوند، اما شناخت درست صحنه به آن‌ها کمک می‌کند تا امکان‌های موجود را ببینند و برای انجام وظیفه خود برنامه داشته باشند.
کاظمی‌نیا با اشاره به یکی دیگر از ویژگی‌های مهم حضرت زهرا(س) گفت: یکی از درس‌های اساسی سیره ایشان، شناخت دقیق حق و باطل و آگاهی از شرایطی است که جامعه در آن قرار گرفته بود، دفاع مؤثر از حقیقت، بدون شناخت موضوع و تشخیص درست جریان‌ها امکانپذیر نیست، انسان باید بداند از چه چیزی دفاع می‌کند، مسئله اصلی چیست و جریان مقابل چه مسیری را دنبال می‌کند.
وی افزود: گاهی افراد با نیت خیر وارد یک موضوع می‌شوند، اما چون شناخت کافی ندارند، در تشخیص مسئله یا انتخاب شیوه اقدام دچار اشتباه می‌شوند، بنابراین داشتن انگیزه به تنهایی کافی نیست و باید در کنار انگیزه، آگاهی و قدرت تحلیل نیز وجود داشته باشد، شناخت درست، زمینه انتخاب روش مناسب را فراهم می‌کند و مانع از آن می‌شود که فرد ناخواسته در مسیری حرکت کند که با هدف اولیه او سازگار نیست.
این کارشناس دینی تصریح کرد: حضرت زهرا(س) در دفاع از حق، صرفاً با یک احساس یا واکنش زودگذر وارد میدان نشدند، بلکه شناخت و آگاهی از جایگاه حق و شرایط جامعه، مبنای موضع‌گیری ایشان بود. از این منظر، دفاع از حق نیازمند آن است که انسان هم حقیقت را بشناسد و هم نسبت به شیوه‌های انحراف و تحریف آگاهی داشته باشد.
وی، اظهار کرد: در دنیای کنونی، حجم بالای اطلاعات و سرعت انتشار اخبار باعث شده است که تشخیص حقیقت در برخی موقعیت‌ها دشوارتر شود، افراد ممکن است با خبرها، تحلیل‌ها و روایت‌های متعددی روبرو شوند که همه آن‌ها دقیق یا قابل اعتماد نیستند، در چنین فضایی، بررسی منابع، سنجش اعتبار اطلاعات و شناخت زمینه‌های شکل‌گیری یک خبر اهمیت زیادی دارد.
جنگ رسانه‌ای؛ میدان مسئولیت‌پذیری و آگاهی
این کارشناس دینی با تأکید بر اینکه آموزه‌های سیره حضرت زهرا(س) در عرصه رسانه نیز قابل توجه است، گفت: امروز رسانه یکی از میدان‌های مهم شکل‌گیری افکار عمومی است و فعالان این عرصه باید نسبت به آثار سخنان و مطالبی که منتشر می‌کنند، مسئولیت‌پذیر باشند، فعالیت رسانه‌ای صرفاً به انتشار یک خبر یا واکنش نشان دادن به یک اتفاق محدود نمی‌شود، بلکه نیازمند شناخت دقیق موضوع، بررسی ابعاد مختلف آن و انتخاب شیوه مناسب برای انتقال پیام است.
کاظمی‌نیا افزود: در جنگ رسانه‌ای، ممکن است یک مسئله با روایت‌های مختلفی بازنمایی شود و هر جریان تلاش کند برداشت مورد نظر خود را به مخاطب منتقل کند، در چنین شرایطی، فعال رسانه‌ای باید بتواند میان واقعیت، تحلیل، ادعا و اطلاعات تأیید نشده تفاوت بگذارد، اگر این تمایز رعایت نشود، حتی فردی که قصد دفاع از حقیقت را دارد، ممکن است با انتشار اطلاعات نادرست یا تحلیل ناقص، به افزایش ابهام کمک کند.
وی اظهار کرد: یکی از آسیب‌های فعالیت رسانه‌ای، واکنش شتاب زده به موضوعات است، گاهی فرد بدون آنکه فرصت کافی برای بررسی خبر داشته باشد، آن را منتشر می‌کند یا بر اساس اطلاعات ناقص به نتیجه‌گیری می‌رسد، این شیوه نه تنها به روشن شدن حقیقت کمک نمی‌کند، بلکه ممکن است اعتماد مخاطب را نیز کاهش دهد. بنابراین، آگاهی، دقت و بررسی زوایای مختلف یک پدیده، از الزامات دفاع مسئولانه از حق است.
کاظمی‌نیا تصریح کرد: اگر بخواهیم از سیره حضرت زهرا(س) برای فعالیت رسانه‌ای امروز درس بگیریم، باید بدانیم که دفاع از حق به شناخت و استدلال نیاز دارد، فعال رسانه‌ای باید پیش از ورود به یک موضوع، مسیر شکل‌گیری آن را بررسی کند، از منابع معتبر بهره بگیرد و بداند که چه پیامی را با چه هدفی به مخاطب منتقل می‌کند. در این صورت، فعالیت رسانه‌ای از یک واکنش مقطعی فراتر می‌رود و به کنشی آگاهانه و اثرگذار تبدیل می‌شود.
دفاع از حق با روش‌های نادرست سازگار نیست
وی با اشاره به ضرورت پایبندی به اصول اخلاقی در مسیر دفاع از حقیقت بیان کرد: یکی دیگر از نکات مهمی که در کنشگری مسئولانه باید مورد توجه قرار گیرد، انتخاب روش درست است، نمی‌توان صرفاً به دلیل مقدس بودن یک هدف، هر وسیله‌ای را برای رسیدن به آن مجاز دانست، هدف ارزشمند زمانی می‌تواند به نتیجه مطلوب نزدیک شود که شیوه حرکت نیز با اصول اخلاقی و معیارهای صحیح سازگار باشد.
این کارشناس دینی افزود: در عرصه رسانه، این مسئله اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، زیرا اعتبار یک پیام تا حد زیادی به اعتبار گوینده و شیوه انتقال آن وابسته است، اگر فرد برای مقابله با یک ادعای نادرست، خودش به تحریف، بزرگ‌نمایی یا انتشار اطلاعات تأیید نشده متوسل شود، در عمل از اصولی فاصله گرفته است که مدعی دفاع از آن‌هاست، مقابله با روش‌های نادرست، به معنای تقلید از همان روش‌ها نیست؛ اگر یک جریان با تحریف واقعیت تلاش می‌کند افکار عمومی را تحت تأثیر قرار دهد، پاسخ صحیح، ارائه اطلاعات دقیق، تبیین روشن موضوع و استفاده از استدلال معتبر است، این شیوه امکان دارد به زمان و دقت بیشتری نیاز داشته باشد، اما در بلند مدت به حفظ اعتماد مخاطب و تقویت اعتبار جریان حق کمک می‌کند.
کاظمی‌نیا تأکید کرد: سیره حضرت زهرا(س) به ما می‌آموزد که در دفاع از حقیقت، هم باید بر موضع درست ایستادگی کرد و هم در انتخاب شیوه اقدام دقت داشت، استقامت بدون شناخت و تدبیر ممکن است به نتیجه مطلوب نرسد و شناخت بدون پایبندی عملی نیز نمی‌تواند مسئولیت انسان را محقق کند. این دو باید در کنار یکدیگر قرار گیرند.
وی با اشاره به ضرورت عمل به تکلیف در شرایط دشوار، گفت: یکی از آسیب‌هایی که ممکن است در مواجهه با مسائل پیچیده به وجود آید، انفعال و کنار کشیدن از مسئولیت است، گاهی افراد به دلیل دشواری شرایط، نگرانی از پیامدها یا تصور اینکه اقدام آن‌ها تأثیری ندارد، ترجیح می‌دهند هیچ واکنشی نشان ندهند، در حالیکه هر فرد باید متناسب با توانایی، جایگاه و مسئولیتی که دارد، باید برای انجام وظیفه خود اقدام کند، البته عمل به تکلیف به معنای اقدام نسنجیده یا ورود بدون آمادگی به هر موضوعی نیست، همانگونه که شناخت شرایط اهمیت دارد، تشخیص توانایی‌ها و انتخاب شیوه مناسب نیز ضروری است، انسان باید بداند در چه موقعیتی قرار دارد، چه مسئولیتی بر عهده اوست و از چه راهی می‌تواند به بهترین شکل آن را انجام دهد.
کاظمی‌نیا ادامه داد: در فضای رسانه‌ای امروز نیز ممکن است پیچیدگی موضوعات یا سرعت تحولات، افراد را به این نتیجه برساند که امکان فعالیت مؤثر وجود ندارد، اما هر فرد می‌تواند در محدوده مسئولیت خود نقش ایفا کند، یک نفر با بررسی دقیق و انتشار اطلاعات معتبر، فردی دیگر با تبیین منطقی یک مسئله و شخصی دیگر با جلوگیری از بازنشر مطالب نادرست می‌تواند در روشن شدن حقیقت مؤثر باشد، مهم آن است که افراد به جای واکنش‌های هیجانی یا انفعال کامل، با آگاهی و شناخت وارد میدان شوند، دفاع از حق الزاماً به معنای انجام اقدامات بزرگ و پرهزینه نیست، گاهی یک توضیح دقیق، یک استدلال روشن یا جلوگیری از انتشار یک خبر نادرست می‌تواند بخشی از مسئولیت اجتماعی انسان را محقق کند.
این کارشناس دینی با تأکید بر ضرورت بازخوانی عملی سیره حضرت فاطمه زهرا(س)، اظهار کرد: اگر بخواهیم از زندگی این بانوی بزرگوار برای شرایط امروز درس بگیریم، باید به مجموعه‌ای از مؤلفه‌های به‌هم‌پیوسته توجه کنیم شناخت حق و باطل، آگاهی از شرایط، صبر و استقامت در مسیر انجام وظیفه، پایبندی به اصول اخلاقی و پرهیز از انفعال، از جمله این مؤلفه‌هاست.
وی افزود: این آموزه‌ها زمانی اثرگذار خواهند بود که از سطح بیان و شعار فراتر بروند و در رفتار فردی و اجتماعی ما نمود پیدا کنند، اگر از استقامت سخن می‌گوییم، باید در موقعیت‌های دشوار مسئولیت خود را رها نکنیم، اگر از شناخت حق حرف می‌زنیم، باید برای افزایش آگاهی و بررسی دقیق مسائل تلاش کنیم و اگر دفاع از حقیقت را وظیفه خود می‌دانیم، باید در انتخاب روش‌ها نیز به اصول اخلاقی پایبند باشیم، در عرصه رسانه، به ویژه در شرایطی که روایت‌های متعدد و گاه متعارض از یک موضوع منتشر می‌شود، باید با دقت و بینش بیشتری عمل کرد، فعال رسانه‌ای لازم است زوایای مختلف پدیده‌ها را بشناسد، اطلاعات را بررسی کند، از واکنش شتاب‌زده بپرهیزد و به جای تکرار ادعاها، با استدلال و آگاهی به تبیین حقیقت بپردازد.
کاظمی‌نیا در پایان اظهار کرد: سیره حضرت زهرا(س) به ما یادآوری می‌کند که دفاع از حق، مسئولیتی آگاهانه و مستمر است، انسان باید حقیقت را بشناسد، برای انجام وظیفه خود آمادگی داشته باشد، در برابر دشواری‌ها استقامت کند و برای رسیدن به هدف درست، از روش‌های صحیح بهره بگیرد، در شرایط امروز نیز هر اندازه شناخت، دقت، بصیرت و مسئولیت‌پذیری در جامعه تقویت شود، امکان مواجهه سنجیده‌تر با چالش‌ها و دفاع مؤثرتر از حقیقت فراهم خواهد شد.
نظر شما